Muzeum Powstania Warszawskiego

Muzeum Powstania Warszawskiego to jedno z najważniejszych miejsc pamięci w stolicy, które w nowoczesny sposób opowiada historię 63 dni walki o wolną Warszawę w 1944 roku. Mieści się w dawnej Elektrowni Tramwajowej przy ulicy Grzybowskiej 79 na Woli – industrialny budynek z początku XX wieku świetnie komponuje się z multimedialną ekspozycją. Otwarte 31 lipca 2004 roku, w przeddzień 60. rocznicy wybuchu powstania, muzeum zgromadzi ło ponad 30 tysięcy eksponatów i od lat przyciąga setki tysięcy zwiedzających rocznie.

Historia muzeum – długa droga do otwarcia

Pomysł na stworzenie muzeum poświęconego Powstaniu Warszawskiemu pojawiał się już w latach 50., ale z powodów politycznych jego realizacja była niemożliwa. Dopiero w 1983 roku utworzono Muzeum i Archiwum Powstania Warszawskiego jako oddział Muzeum Historycznego m.st. Warszawy. Przez kolejne dwie dekady zbierano eksponaty, relacje świadków i dokumenty. Właściwe muzeum w obecnej lokalizacji powstało ponad 20 lat później – budynek dawnej elektrowni doskonale nadawał się do tego celu, łącząc historyczny charakter z przestronnymi halami.

Dziś instytucją kieruje od samego początku Jan Ołdakowski, a placówka prowadzi nie tylko działalność wystawienniczą, ale też badawczą i edukacyjną, dokumentując dzieje Polskiego Państwa Podziemnego i samego powstania.

Co zobaczysz na ekspozycji – trasa przez powstańczą Warszawę

Zwiedzanie zaczyna się na parterze, gdzie poznasz realia okupacji i moment wybuchu powstania – słynną godzinę „W”, czyli 17:00, 1 sierpnia 1944 roku. Centralnym punktem tej części jest stalowy monument z kalendarium powstania, z którego wydobywa się dźwięk bijącego serca – symbol wciąż żywej, niepoddającej się Warszawy. Na ścianach wiszą wielkoformatowe zdjęcia, a na wystawie zobaczysz między innymi autentyczne maszyny drukarskie, które drukują historyczne obwieszczenia.

Ekspozycja przedstawia nie tylko walki, ale też codzienność powstańczej Warszawy. Są tu rekonstrukcje pomieszczeń konspiracyjnych, radiostacje, poczta polowa, maszyna do kodowania. Dla miłośników militariów prawdziwa gratka – oryginalna broń z tamtych czasów: Błyskawica, Sten, Vis wz.35, Mauser, PIAT, MP 40, MG 42 i wiele innych, zachowanych w świetnym stanie.

W muzeum można podnieść słuchawkę specjalnych telefonów i wysłuchać prawdziwych opowieści powstańców – ich głosy, wspomnienia i refleksje sprawiają, że historia staje się bardzo osobista i poruszająca.

Na antresoli czeka replika kina Palladium, gdzie wyświetlana jest kronika filmowa nakręcona przez żołnierzy Biura Informacji i Propagandy AK. Jest też Sala Małego Powstańca – miejsce, gdzie dzieci mogą uczyć się historii przez zabawę, między innymi odgrywając role w teatrzyku. Nie każdy wie, że muzeum przygotowało wystawę poświęconą Rzezi Woli – to jedna z najbardziej poruszających części ekspozycji, dostępna tylko dla dorosłych ze względu na drastyczny charakter wydarzeń.

Sala pod Liberatorem – serce muzeum

Główną atrakcją jest Sala pod Liberatorem – dawna hala kotłów elektrowni, gdzie pod sufitem zawieszona jest replika samolotu Consolidated B-24 Liberator w skali 1:1. To właśnie takimi maszynami alianci dostarczali z Włoch zrzuty z żywnością i bronią dla powstańców. Samolot jest odwzorowaniem maszyny pilotowanej przez kapitana Zbigniewa Szostaka, zestrzelonej przez myśliwce Luftwaffe w okolicach Bochni.

W tej samej sali znajduje się małe kino na 24 miejsca, gdzie wyświetlany jest film „Miasto Ruin” – pięciominutowa cyfrowa rekonstrukcja zniszczonej Warszawy w technice 3D. Film pokazuje lot liberatora nad wyludnionym, zrujnowanym miastem wiosną 1945 roku. Robi wstrząsające wrażenie i pozwala uzmysłowić sobie skalę zniszczeń – ponad 80% budynków Warszawy zostało zburzonych.

Film „Miasto Ruin” powstał w studiu Platige Image pod nadzorem Tomasza Bagińskiego. Prace trwały blisko 3 lata i wymagały skrupulatnej kwerendy historycznej oraz tysięcy zdjęć przedwojennej Warszawy.

Warto wiedzieć, że przed seansem może ustawić się spora kolejka – sala pomieści tylko 24 osoby, a film trwa raptem 5 minut. Niektórzy zwiedzający czekają nawet godzinę, więc lepiej zaplanować wizytę z odpowiednim zapasem czasu.

Kanały, Niemcy i inne atrakcje podziemi

Z Sali pod Liberatorem można zejść do podziemi, gdzie czeka wystawa „Niemcy w okupowanej Warszawie” – pokazuje powstanie z perspektywy przeciwnika. Znajduje się tu między innymi odrestaurowany oryginalny pojazd samobieżny Goliat. Schodzi się tam schodami albo… przez replikę murowanego kanału.

To jedno z najbardziej emocjonujących doświadczeń w muzeum. Ciasny, ciemny tunel o wysokości 110 cm i szerokości 60 cm pozwala choć przez chwilę poczuć, co przeżywali powstańcy, którzy przemieszczali się kanałami w pozycji pochylonej, przy zgiętych kolanach. Nie każdy ma odwagę przejść przez ten odcinek – niektórzy wolą normalną drogę schodami. Replika ma około 25 metrów długości, podczas gdy w czasie powstania sieć kanałów wykorzystywanych przez powstańców wynosiła aż 25 kilometrów.

Wieża widokowa i Park Wolności

Przy dobrej pogodzie warto wejść na 32-metrową wieżę widokową – jedyny nowy element dodany do budynku dawnej elektrowni. Na ścianie umieszczono symbol Polski Walczącej (kotwicę), a na maszcie powiewa flaga narodowa. Z tarasu widokowego rozciąga się panorama Woli i zachodniego Śródmieścia, a specjalne tablice informacyjne pokazują, gdzie dawniej stały ważne budynki Warszawy zniszczone przez Niemców.

Zwiedzanie warto zakończyć spacer em po Parku Wolności, który okala budynek muzeum. Centralnym elementem parku jest Mur Pamięci o długości 156 metrów, na którym wyryto ponad 11 tysięcy nazwisk żołnierzy Armii Krajowej poległych w powstaniu. Lista jest nieustannie uzupełniana – rodziny wciąż zgłaszają nowe nazwiska, które są weryfikowane na podstawie dokumentów archiwalnych i list Czerwonego Krzyża.

W centralnej części Muru wisi dzwon „Monter” poświęcony generałowi brygady Antoniemu Chruścielowi, dowódcy Powstania Warszawskiego. Waży 230 kilogramów i bije każdego 1 sierpnia o godzinie 17:00 – dokładnie w momencie wybuchu powstania.

W parku znajdują się też pomniki upamiętniające różne grupy uczestników powstania: adwokatów, służby sanitarne, kobiety walczące o niepodległość, filmowców z Wydziału Propagandy. Jest też fragment dawnego pomnika księcia Józefa Poniatowskiego.

Dla kogo jest to muzeum?

Muzeum Powstania Warszawskiego to miejsce dla każdego – od miłośników historii po rodziny z dziećmi. Młodsze dzieci mogą skorzystać z Sali Małego Powstańca, gdzie nauka odbywa się przez zabawę. Starsze dzieci i młodzież z pewnością zainteresują multimedialne instalacje, autentyczna broń i możliwość przejścia przez kanał.

Warto jednak pamiętać, że tematyka może być trudna emocjonalnie – ekspozycja nie unika przedstawiania okrucieństw wojny. Niektóre sale, jak ta poświęcona Rzezi Woli, są dostępne tylko dla dorosłych.

Muzeum oferuje również lekcje muzealne dla grup szkolnych – od podstawówki po licea. Zajęcia mają formę interaktywną, ze spotkaniami z „żywą historią” poprzez eksponaty, gry edukacyjne i inne formy aktywności.

Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd

Bilety: Normalny kosztuje 35 zł, ulgowy 30 zł, a dla posiadaczy Karty Dużej Rodziny tylko 10 zł od osoby. W czwartki wstęp jest bezpłatny, ale wtedy bywa największy tłok. Bilety można kupić online na stronie bilety.1944.pl lub w kasie muzealnej.

Godziny otwarcia: Muzeum jest czynne w poniedziałki, środy, piątki w godzinach 8:00-18:00, w czwartki 8:00-20:00, w soboty i niedziele 10:00-18:00. We wtorki muzeum jest nieczynne.

Ile czasu przeznaczyć: Minimum 2 godziny na indywidualne zwiedzanie, choć można tu spokojnie spędzić 3-4 godziny, jeśli chce się dokładnie obejrzeć wszystkie sale, posłuchać relacji powstańców i obejrzeć film „Miasto Ruin”. Zwiedzanie z przewodnikiem trwa około 2 godzin.

Dojazd: Muzeum mieści się przy ul. Grzybowskiej 79, ale główne wejście znajduje się od strony ul. Przyokopowej. Można dojechać autobusami linii 102, 105, 190, tramwajami 1, 11, 22, 24 lub metrem – druga linia, przystanek Rondo Daszyńskiego. Przystanki komunikacji miejskiej mają nazwę Muzeum Powstania Warszawskiego.

Parking: Muzeum nie ma własnego parkingu. Samochody można parkować wzdłuż ulicy Przyokopowej (płatne w parkomacie) lub skorzystać z prywatnego parkingu podziemnego Warsaw Spire (8 zł/h).

Audioprzewodniki: Dostępne w wielu językach – angielskim, francuskim, greckim, hiszpańskim, niemieckim, słowackim, ukraińskim, włoskim. Warto wykupić specjalny kod QR na smartfona, który przekieruje do aplikacji z audioprzewodnikiem. Trzeba mieć własne słuchawki.

Muzeum prowadzi również sklep z pamiątkami i publikacjami historycznymi. W budynku działa kawiarnia, więc można zrobić sobie przerwę podczas zwiedzania.